Niewidzialne ofiary przemocy. Przemoc wobec seniorów

Zjawisko przemocy wobec osób starszych jest jednym z głównych problemów społecznych, z którymi na co dzień mierzą się pracownicy socjalni oraz przedstawiciele służb pomocowych. Niepokojące statystyki dotyczące skali przemocy wobec seniorów, ukazują zaledwie czubek góry lodowej, gdyż większość przypadków tej przemocy jest przemilczana.

Polska obecnie jest jednym z najszybciej starzejących się krajów Europy. Do 2030 roku szacuje się, że blisko 23% populacji naszego kraju będą stanowiły osoby starsze. Stan ten wynika między innymi z malejącego przyrostu naturalnego przy jednoczesnym stałym wydłużaniu się ludzkiego życia. Szybkie tempo zmian społeczno-gospodarczych sprawia, że osoby starsze przejawiają coraz większe trudności, aby za tymi zmianami nadążyć. Kłopoty zdrowotne czy emocjonalne to nie jedyne problemy z jakimi na co dzień mierzą się osoby starsze. Częstym problemem jest także stosowana wobec nich przemoc.

Światowa Organizacja Zdrowia w raporcie dotyczącym przeciwdziałania przemocy wobec osób starszych wskazuje, że w Regionie Europejskim WHO 8,5 tysiąca osób w wieku 60 lat i powyżej, każdego roku umiera w wyniku zabójstwa, z czego 30% tych zbrodni popełnianych jest przez członków rodziny, zaś 1% zgonów jest wynikiem zaniedbania.

 Przemoc wobec osób starszych, definiowana jest jako pojedyncze lub powtarzające się działania lub brak odpowiedniego działania, występujące w jakiejkolwiek relacji, w której oczekuje się zaufania, a która powoduje krzywdę osoby starszej. Przemoc może objawiać się w różnych formach: przemocy psychicznej, seksualnej, fizycznej, finansowej, intencjonalnego lub nieintencjonalnego zaniedbania (definicja podana za The Toronto Declaration on the Prevention of Elder Abuse).

Sprawcami przemocy wobec osób starszych najczęściej są dorosłe dzieci, które sprawują opiekę nad seniorami. Niska wykrywalność przypadków maltretowania osób w podeszłym wieku związana jest z wieloma czynnikami. Ofiary przejawiają często opory przed zgłaszaniem aktów przemocy, w obawie przed podjęciem działań prawnych przeciwko krewnemu. Obawy te uwarunkowane są także wstydem, lękiem przed odwetem czy umieszczeniem ofiary przemocy w zakładzie opieki społecznej.

Seniorzy, którzy mieszkają samotnie rzadziej stają się ofiarami przemocy. Wspólne zamieszkiwanie zwiększa ilość napięć czy konfliktów prowadzących do przemocy. Ten czynnik ryzyka występowania przemocy, może być dodatkowo wzmacniany w skutek zależności finansowej od sprawcy przemocy, dane ukazują iż prawie połowa osób po 65 roku życia, potrzebuje pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Liczne badania wskazują, iż im niższa jest sprawność seniora w zakresie podstawowych czynności, tym większe jest ryzyko występowania przemocy.

Na stosowanie przemocy wobec osoby starszej może wskazywać obniżony nastrój, zmiana zachowania, brak chęci rozmowy o sytuacji rodzinnej, nieleczone problemy zdrowotne, brak chęci przyjmowania posiłków, odmowa przyjmowania leków, agresja lub strach przy próbie dotyku.

Istotna jest świadomość, że przemoc w rodzinie nie jest sprawą prywatną, lecz przestępstwem, które należy zgłaszać. Każdy, kto dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub policję. Powinność ta spoczywa na każdym z nas: sąsiadach, rodzinie, osobach zrzeszonych w klubach seniora czy Uniwersytetach Trzeciego Wieku, pracownikach placówek ochrony zdrowia.

Osoby starsze doznające przemocy domowej, potrzebują szczególnego wsparcia. W przypadku podejrzeń występowania przemocy wobec seniora, dostrzeżenia niepokojących oznak lub gdy osoba starsza dąży do poinformowania o przemocy wobec niej, wysłuchaj i zapewnij wsparcie. Jeśli jesteś osobą, doświadczającą pomocy lub jej świadkiem, nie ukrywaj cierpienia i powiadom odpowiednie instytucje:

- Policję 997 lub 112

- Prokuraturę

- Sąd Rodzinny

- Opiekę społeczną

- Niebieska linia: 801 120 002

- Telefon Zaufania dla osób Starszych Stowarzyszenia „mali bracia Ubogich” 22 635 09 54.

Autorka publikacji: dr Sandra Brzeska-Zagroba